When little kids get mean - Khi trẻ nhỏ trở nên xấu tính

When little kids get mean – Khi trẻ nhỏ trở nên xấu tính

Hành vi hung hăng ở trẻ nhỏ 

     Cậu con trai lớn của tôi đã 4 tuổi rưỡi, và đi học mẫu giáo cả ngày. Cậu rất thích đi học – cậu rất quý mến các cô giáo của mình và luôn háo hức học hỏi những điều mới mẻ mỗi ngày. Một buổi sáng trong tuần nọ, khi thức dậy cậu nói với tôi rằng cậu không muốn đến trường nữa. Khi tôi hỏi nguyên do tại sao, cậu chỉ nói với tôi rằng cậu thích ở nhà hơn. Sau khi hỏi han về giáo viên và bài vở ở trường, cuối cùng tôi hỏi cậu câu hỏi mà tôi sợ nhất: Có phải bạn nào ở trường bắt nạt con không? Dạ đúng, cậu nói. Ai đó ở trường đã đánh con trai tôi. Trái tim tôi bị tổn thương khi nghĩ rằng một đứa trẻ khác hành xử bạo lực với con trai tôi, và tôi đau đớn khi biết rằng lấn đó cũng không phải là lần cuối cùng.

     Hành vi hung hăng ở trẻ em bắt đầu khá sớm. Các hành động như đấm, đá, xô đẩy và cắn có thể bắt đầu từ khi còn nhỏ trước khi trẻ được một tuổi rưỡi (Tremblay et al., 1999). Khi trẻ lớn hơn và bắt đầu biết nói, sự hung hăng bằng lời nói như trêu chọc và bôi nhọ người khác (name-calling) trở nên phổ biến, bắt đầu vào khoảng độ tuổi mầm non (Coie & Dodge, 1998). Và khi chúng lớn lên đến độ tuổi đi học và độ tuổi vị thành niên, sự gây hấn trong các mối quan hệ — như tiết lộ bí mật, tung tin đồn và cô lập xã hội — cũng trở thành một cách phổ biến để trẻ em “giày vò” lẫn nhau (Crick, Casas, & Mosher, 1997).

     Tại sao một số trẻ em lại hung hăng và điều gì khiến chúng hành xử như vậy? Ban đầu, trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi bắt đầu có những hành động như đánh đấm và cắn khi chúng tức giận hoặc sợ hãi và không có bất kỳ cách thức nào khác để thể hiện bản thân hoặc kiểm soát phản ứng về mặt cảm xúc của chúng. Khi lớn hơn, chúng bắt đầu giao tiếp bằng lời nói và có khả năng kiểm soát bản thân tốt hơn khi thất vọng hoặc khó chịu. Khi trẻ bắt đầu có khả năng suy luận về suy nghĩ của người khác – điều mà các nhà nghiên cứu gọi là Thuyết tâm trí (theory of mind) – chúng có khả năng dự đoán tốt hơn việc hành động của chúng có thể ảnh hưởng như thế nào đến người khác, đó là lúc có thể có sự đả kích trong các mối quan hệ. Mặc dù trẻ em thường không có khả năng suy luận về suy nghĩ của người khác trong khoảng thời gian từ lúc sinh ra tới 5 tuổi, nhưng sự hung hăng trong các mối quan hệ đã được ghi nhận trước đó dưới một số hình thức rất đơn giản, chẳng hạn như nói một số điều như “Tớ sẽ không chơi với cậu trừ khi cậu cho tôi món đồ chơi đó” (Crick, Casas, & Mosher, 1997; McNeilly-Choque et al., 1996).      Đây cũng là khoảng thời gian mà hành vi bắt nạt bắt đầu. Hành vi bắt nạt là hành vi hung hăng có xu hướng lặp đi lặp lại đối với cùng một nạn nhân và liên quan đến động lực về sức mạnh, trong đó kẻ bắt nạt sử dụng sức mạnh đối với nạn nhân. Nó có thể xảy ra ở trường học, tại sân chơi thể thao, và giờ đây, trên mạng internet. Thật vậy, khi trẻ vị thành niên bắt đầu tham gia vào việc nhắn tin, mạng xã hội và chơi game trực tuyến, chúng ngày càng có nhiều khả năng để lộ ra việc bắt nạt trên mạng hoặc đăng tải những nội dung có hại về người khác lên internet  (Feinberg & Robey, 2009). Mặc dù rất khó để có được đánh giá chính xác về mức độ trẻ em bị bắt nạt (vì hầu hết đều miễn cưỡng khai báo), nhưng khoảng từ 10% đến 33% trẻ em thừa nhận là nạn nhân. Và mặc dù tỷ lệ bắt nạt về thể chất đã giảm trong 20 năm qua, hành vi bắt nạt trên mạng lại ngày càng dần trở nên phổ biến (Hymel & Swearer, 2015).       Bạn có thể tự nghĩ, phải có điều gì đó không ổn về mặt tâm lý với một đứa trẻ có ý muốn bắt nạt những đứa trẻ khác. Thật vậy, trước đây, những kẻ bắt nạt được cho là có thể mắc phải những vấn đề về tâm lý, hoặc rối loạn hành vi cư xử. Nhưng điều này thường không phải như vậy. Sự thực là, nhiều kẻ bắt nạt lại có xu hướng muốn được ngưỡng mộ và luôn được thấu hiểu về mặt cảm xúc (Wolke & Lereya, 2015). Trên thực tế, trong khi việc phản ứng quyết liệt để đáp trả người khác có liên quan đến việc không được chia sẻ và thấu hiểu về mặt cảm xúc, và việc chủ động gây hấn hoặc bắt đầu hành vi hung hăng, có liên quan đến việc muốn được quan tâm và chia sẻ cảm xúc của chính mình (Renouf et al. 2010).

  1 feet bằng bao nhiêu m (mét), Cách đổi Feet sang mét nhanh nhất

      Những đứa trẻ thực sự giỏi suy luận về ý định của người khác có thể nhận ra rằng: hành vi gây hấn về thể chất có khả năng bị chú ý và dẫn đến việc có thể bị trừng phạt, trong khi những hình thức gây hấn kín đáo hơn – chẳng hạn như tiết lộ bí mật hoặc lan truyền tin đồn – có hiệu quả hơn trong việc gây tổn thương cho người khác mà không dẫn đến việc bị giáo viên hoặc phụ huynh trừng phạt. Giống như những kẻ bắt nạt trong bộ phim ‘Mean Girls’ (Những Cô Nàng Lắm Chiêu), sự hung hăng không phải lúc nào cũng là những hành vi về mặt thể chất, và đôi khi những cách thức khéo léo nhất nhằm gây tổn hại cho người khác lại chính là những hành vi về mặt tâm lý. Trên thực tế, nghiên cứu cho thấy rằng trong khi các bé trai tỏ ra hung hăng hơn về mặt thể chất và lời nói, thì các bé gái có thể hung hăng hơn trong việc “đả kích” các mối quan hệ (Ostrov & Keating, 2004).

      Một số trẻ em cư xử hung hăng bởi vì chúng đã học được từ kinh nghiệm trước đó, khi mà một người nào đó thường xuyên hằn học và có ý định làm tổn thương chúng. Điều này có thể dẫn đến hệ quả mà các nhà nghiên cứu gọi là ‘xu hướng quy kết thù địch’ (hostile attribution bias) hoặc có xu hướng cho rằng ý định, hành động và suy nghĩ của người khác luôn mang tính chất thù địch về bản chất. Một đứa trẻ có kiểu thành kiến như vậy có thể phản ứng thái quá với các tương tác xã hội liên quan đến vụ việc, đồng thời cho rằng ý định của bạn bè đồng trang lứa của chúng là xấu tính (Crick & Dodge, 1994). Những đứa trẻ từng bị trừng phạt về thể chất, chẳng hạn như bị đánh đòn, cũng có xu hướng hung hăng hơn (Gershoff & Grogan-Kaylor, 2016), vì chúng biết và luôn nghĩ rằng hành vi hung hăng là một giải pháp hợp lý cho những hành vi sai trái. Có lẽ vì lý do tương tự, những đứa trẻ bị bắt nạt cũng thường là những đứa trẻ bắt nạt người khác.

  Tỏi đen có tác dụng gì

      Điều quan trọng là phải thực hiện các bước để ngăn chặn hành vi bắt nạt hoặc giúp trẻ em đối phó với hành vi bắt nạt, vì những đứa trẻ bị bắt nạt có nguy cơ cao mắc nhiều vấn đề về cảm xúc như lo lắng, trầm cảm và học tập sa sút hơn ở trường (Wolke & Lereya, 2015). Điều quan trọng là trong phần lớn các vụ bắt nạt, có những đứa trẻ có mặt ở đó, theo dõi sự việc bắt nạt diễn ra. Thật không may, thay vì ngăn chặn vụ việc, nhiều trẻ lại hành động theo những cách thức khuyến khích hành vi hung hăng (Swearer & Hymel, 2015). Hơn nữa, hành vi bắt nạt thường được phát hiện là có xu hướng ngày càng tăng khi phản ứng của giáo viên phản ứng và giải quyết với các vấn đề theo một hướng giải quyết không phù hợp, hoặc khi có mối quan hệ thầy-trò không mấy tốt đẹp. Do đó, quả là chẳng có gì là đáng ngạc nhiên khi những sự can thiệp và thay đổi môi trường học đường, nhằm mục đích thay đổi các khái niệm, định nghĩa về hành vi bắt nạt, và việc giáo dục những biện pháp can thiệp, ngăn chặn hành vi này từ những trẻ chứng kiến vụ việc, đã được chứng minh là có hiệu quả (Bradshaw, 2015).

      Vì vậy, ở cấp độ cá nhân, việc trò chuyện với trẻ em về hành vi bắt nạt là cực kỳ quan trọng (Bradshaw, 2015), đặc biệt khi xét về mặt khuyến khích trẻ đứng ra can thiệp nếu chúng chứng kiến điều đó xảy ra với các bạn đồng trang lứa của mình. Việc thúc đẩy sự đồng cảm cũng có thể hữu ích, vì sự đồng cảm có liên quan một cách tiêu cực đến hành vi bắt nạt, và nếu những đứa trẻ thể hiện sự đồng cảm nhiều hơn thì sẽ ít có khả năng bắt nạt bạn bè hơn (Mitsopoulou, & Giovazolias, 2015), có nhiều khả năng can thiệp khi thấy người khác bị bắt nạt hơn (Nickerson, Mele, & Princiotta, 2008). Những bậc cha mẹ thường xuyên trò chuyện và chia sẻ, thấu hiểu cảm xúc với con cái thì trẻ sẽ có khả năng đồng cảm cao hơn và có xu hướng cư xử thân thiện hơn (Brownell, Svetlova, Anderson, Nichols, & Drummmond, 2013; Garner, Dunsmore, & Southam-Gerrow, 2008) và  đương nhiên, việc tự mình trở thành gương mẫu về sự đồng cảm cũng có thể là một phương tiện hữu hiệu để dạy trẻ em về cách cư xử này (Eisenberg, VanSchnydel, & Hofer, 2015). Cuối cùng, việc dạy trẻ cư xử tử tế với nhau có thể giúp ích rất nhiều trong việc làm cho các mối tương tác xã hội trở nên tích cực hơn, đối với cả những trẻ bắt nạt và những trẻ bị bắt nạt.

  Hệ thống giáo dục của chúng ta liệu có đang làm tổn hại đến tinh thần kinh doanh không?

Giới thiệu về tác giả: Vanessa LoBue, Ph.D.

** Bà Vanessa LoBue, Ph.D., là Phó giáo sư tâm lý học tại Đại học Rutgers-Newark chuyên về sự phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ em, và là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trẻ em. Bà Vanessa cũng là một người mẹ. Bạn có thể theo dõi Phó giáo sư Vanessa LoBue trên Twitter hoặc xem thêm các bài đăng trên blog trên trang ‘The Baby Scientist’.

Biên dịch: Hoàng Bá Cao.

Link: When Little Kids Get Mean

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *