Thống kê cho mọi người (1): Suy luận thống kê

Thống kê cho mọi người (1): Suy luận thống kê

BBT: Thống kê cho mọi người là một chuỗi những bài viết của các tác giả thuộc FLC, nhằm cung cấp các kiến thức thống kê cho cộng đồng bằng những ngôn ngữ thân thuộc, giản dị và dễ hiểu nhất, với mục đích đưa các kiến thức thống kê trở nên dễ dàng tiếp cận và ứng dụng thực tiễn. Sau đây, FLC xin giới thiệu với các bạn bài viết đầu tiên: suy luận thống kê.

Thống kê hiện đã và đang là một môn học hiện hữu trong hầu hết các trường đại học, thậm chí là ở các trường cấp 3 ở Việt Nam. Tuy nhiên, tại sao thống kê lại trở thành một môn học cực kỳ phổ biến như vậy? Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn sử dụng thống kê nhưng không thực sự hiểu thống kê? Có thể các bạn sẽ khá bất ngờ, nhưng câu trả lời sẽ là: vô cùng nguy hiểm.

Để hiểu rõ hơn về mức độ “nguy hiểm” này,  chúng ta cùng tìm hiểu ví dụ sau, đây là một ví dụ đã được phân tích một cách kỹ lưỡng đây và là một ca tiêu biểu cho những sai lầm trong thống kê có tên gọi là “Hiệu ứng người ngoài cuộc vô tội” (the innocent bystander effect). Một cách cụ thể hơn, hiệu ứng này được định nghĩa như sau: “Đưa ra kết luận hoặc quyết định về một điều gì đó dựa trên dữ liệu quan sát được (gọi là suy luận thống kê)”. Sự thật là trong thực tế, rất nhiều suy luận sai được gây ra bởi “hiệu ứng người ngoài cuộc vô tội.”

  Tỏi đen có tác dụng gì

Ví dụ: 

Giả sử bạn và một người lạ đang đứng ở một bến xe buýt chờ xe. Một người thứ ba đột ngột bước đến, chửi rủa và đánh gục anh ta chỉ bằng một cú đấm, rồi bỏ chạy. Bạn đứng đó với cảm giác sốc nặng đến mấy phút, nhìn vào người đàn ông đang nằm trên vỉa trong một vũng máu, và tự hỏi mình phải làm gì.

Một vài phút sau, những người tình cờ đi bộ ngang qua để ý thấy bạn và người đàn ông đang bị thương, rồi một đám đông xuất hiện và một chiếc xe cảnh sát đang trên đường chạy tới. Cảnh sát nhìn thấy bạn đứng cạnh người đàn ông bất tỉnh trên vỉa hè, và họ bắt bạn vì tội hành hung, mà sau này chuyển thành tội giết người, vì người mà bạn gặp tại trạm xe buýt đã bị ngã đập đầu xuống vỉa hè và tử vong do xuất huyết não. Bạn bị xét xử trước tòa án, bị bồi thẩm đoàn và đồng nghiệp của bạn kết tội giết người và bị kết án tử hình.

Khi ngồi trong phòng giam suy nghĩ về số phận của mình, bạn nhận ra vấn đề của mình là những người đi ngang qua cũng như cảnh sát đều không nhìn thấy kẻ thực sự tấn công hay hành hung. Họ chỉ nhìn thấy bạn đứng bên người đàn ông trên vỉa hè, và họ vội vã đi đến kết luận rằng bạn chắc chắn đã giết anh ta. Đây là một ví dụ về “nền Công lý Thực chứng” (!).

Bạn có từng mắc phải những lỗi từ “hiệu ứng người ngoài cuộc vô tội” chưa?

Tác giả: Ts. Vũ Thị Phương Anh.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *