Những sắc thái khác nhau khi nhận xét, đánh giá bài nói của học sinh

Những sắc thái khác nhau khi nhận xét, đánh giá bài nói của học sinh

BBT: Phản hồi và góp ý luôn là một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng lớp học, đặc biệt là trong một lớp học tiếng Anh. Việc phản hồi sẽ giúp học sinh nhớ nhanh hơn, nắm rõ những điểm cần cải thiện. Ngoài ra, đây cũng là một phương pháp điển hình cho việc học tập dựa trên kinh nghiệm và lỗi sai của người khác. Nếu không có phương pháp này, việc dạy học sẽ trở nên thuần lý thuyết, không sát với thực tế lớp học, cũng như khó có thể giúp học sinh tiến bộ, dựa trên nền tảng chung của lớp học và trình độ của từng cá nhân.

Vậy, có bao nhiêu cách để đưa ra phản hồi trong lớp học? Ưu, nhược điểm của những phương pháp này? Và trường hợp, hoàn cảnh nào sẽ thích hợp cho việc áp dụng từng biện pháp? Hãy cùng FLC và tác giả Phương Anh tìm hiểu qua bài viết sau nhé!

————-

Immediate feedback vs. Delayed feedback (Nhận xét ngay lập tức vs. trì hoãn)

“Today I’m going to tell you about the things I do last weekend with my family…”

“Okay, hold on, it should be ‘I did last weekend’ instead, now go on please…”

 Tôi chắc chắn mình không phải là giáo viên duy nhất không cưỡng lại được việc chỉ ra và sửa lại lỗi sai của học sinh ngay lập tức trong khi các em đang nói như trên. Và nếu bạn đang là giáo viên tiếng Anh, chắc hẳn bạn cũng đã nhiều lần rơi vào tình thế như trên, băn khoăn đắn đo khi phát hiện lỗi sai của học sinh và cảm thấy bản thân phải lên tiếng sớm. Cũng dễ hiểu thôi, ở cương vị giáo viên và người nghe, chúng ta dễ dàng nhận ra điều gì đúng, điều gì sai từ phía người nói và thật khó chịu nếu chúng ta ngồi yên nhìn một lỗi sai trôi qua như thể chưa có điều gì xảy ra. Và cách can thiệp và nhận xét trực tiếp này được gọi là Immediate Feedback,

Tuy nhiên, bạn có từng để ý thấy học sinh sẽ càng vấp váp hơn và trở nên nhút nhát, sợ sệt hơn sau mỗi câu chữ bị giáo viên “sửa lưng”? Đó là một bất cập của Immediate feedback khi nó làm gián đoạn mạch ngôn ngữ và suy nghĩ của học sinh, đồng thời khiến cho học sinh nhận thấy mình đang thu hút sự chú ý tiêu cực từ mọi người, từ đó trở nên ngại ngùng hơn với mỗi câu chữ các em nói ra. Bên cạnh đó, việc giáo viên chỉ tập trung vào lỗi sai của học sinh sẽ khiến các em càng chú tâm vào việc mình mắc lỗi và sẽ khiến cho bài nói thêm nhiều lỗi hơn nữa.

Bên cạnh đó, Immediate feedback cũng có mặt tích cực khi nó giúp tạo một khoảng thời gian nghỉ ngắn trong bài nói để học sinh tự định hình lại nội dung và ngôn ngữ mình đã sử dụng. Đồng thời, những nhận xét kịp thời của giáo viên sẽ giúp học sinh lưu ý ngay về lỗi sai của mình. Tuy nhiên, giáo viên phải cân đong giữa những lợi ích và bất cập này. Một phương pháp trái  ngược để giúp giáo viên hạn chế những bất cập trên chính là Delayed feedback.

  Giáo dục để phát triển bền vững: Khung hành động đến năm 2030 của UNESCO

Với Delayed feedback, giáo viên sẽ chú ý theo dõi và ghi chép những lỗi sai của học và chỉ nêu ra những nhận xét đó sau khi bài nói kết thúc. Giáo viên cũng có thể quay video hoặc ghi âm lại bài nói của học sinh và dùng bản ghi đó làm tư liệu và dẫn chứng cho lời nhận xét sau đó của mình. Cuối cùng, giáo viên cũng có thể tổng hợp nhận xét của mình theo một mẫu họ đã soạn sẵn và gửi cho học sinh.

Với phương pháp này, nếu có nhiều học sinh cùng thực hiện bài nói, giáo viên có thể nhận xét chung cho cả lớp và không phân tách ra lỗi cụ thể của từng học sinh. Phần nhận xét có thể trở thành một hoạt động nhóm khi học sinh cùng nghe lại bài nói hoặc xem lại lỗi sai của nhau và thảo luận. Phương pháp này cũng cho phép giáo viên có thời gian và không gian suy ngẫm, để họ có thể nêu ra những nhận xét tích cực, những lời khen về những điểm tốt trong bài nói của học sinh trước khi chỉ ra lỗi sai trong đó.

Tất nhiên, Delayed feedback sẽ khắc phục được những nhược điểm của Immediate feedback, đó là giúp cho học sinh được nói một cách thoải mái, không kiêng dè, và không khiến học sinh tự ti vì những khuyết điểm rải rác trong bài nói của mình. Vì vậy mà Delay feedback giúp cho học sinh phát triển khả năng lưu loát cũng như cảm xúc, phong thái khi nói. Học sinh cũng cảm thấy an toàn và được tôn trọng khi nói, khi mà các em không bị ngắt lời giữa chừng.

Tuy phương pháp này có thể trì hoãn tính “thời sự” của lời nhận xét của giáo viên vì có nhiều em không thể nhớ hết mình đã nói những gì, nên các em sẽ khó có thể liên hệ lời nhận xét với lỗi sai của mình. Bên cạnh đó, do quá trình này diễn ra sau khi bài nói kết thúc, các em sẽ không thể ứng dụng lời nhận xét ngay hoặc sửa lỗi ngay lập tức mà phải chờ đến lần nói sau.

Dù vậy, nếu bạn đã và đang thấy mình sử dụng Immediate feedback quá nhiều thì hãy thử chuyển sang Delayed feedback sau khi cân nhắc về nhu cầu và khả năng của lớp mình. Nếu các em vẫn còn thiếu tự tin và vấp váp khi nói, hãy dành phần nhận xét của bạn ở cuối bài để học sinh có thể tập trung hơn vào độ trôi chảy của bài nói.

Implicit vs. Explicit feedback (Nhận xét gián tiếp vs. trực tiếp)

Bên cạnh đó, giáo viên cũng có thể cân nhắc lại cách thức đưa ra những lời nhận xét. Explicit feedback là những lời nhận xét trực tiếp bằng cách chỉ thẳng lỗi sai và sửa trực tiếp cho học sinh dù thời điểm nhận xét là ngay lúc đó hoặc sau khi học sinh nói xong. Trong khi đó, Implicit feedback lại đưa ra nhận xét gián tiếp bằng cách đưa ra các ẩn ý rằng học sinh đã nói sai và gợi ý cho học sinh tự mình sửa lại thay vì nhắc sẵn cho học sinh. Tất nhiên, có rất nhiều mức độ nhận xét gián tiếp – trực tiếp và giáo viên không nhất phải làm theo một mức độ cố định cho mỗi học sinh và mỗi lỗi sai. Sau đây là một số ví dụ của cả hai cách nhận xét này, được trích từ bài báo “Giving Feedback on Speaking” của tác giả P. Kerr

  Chỉ ra lỗi sai Sửa lỗi sai
Yêu cầu làm rõ:

HS: They no win a lot.

GV: I’m sorry, I don’t understand

Sửa lỗi bằng cách đơn giản:

HS: They no win a lot.

GV: Ah, OK. They don’t earn a lot

Lặp lại:

HS: They no earn a lot.

GV: They no earn a lot (Giáo viên sẽ nhấn mạnh chữ “no,” lên cao giọng ỡ chữ này hoặc dùng cử chỉ tay/ nét mặt để ẩn ý có vấn đề đối với chữ này)

 
Lọc từ:

HS: They no earn a lot.

GV: They (dừng lại một khoảng lâu và dùng thêm cử chỉ) earn a lot.

Hoặc:

GV: No earn? (Giáo viên dùng cử chỉ để ra dấu)

Sửa lỗi trực tiếp:

HS: They no earn a lot

GV: Em cần phải nói “They don’t earn a lot”

Khái quát về lỗi sai:

HS: They no earn a lot

GV: Dạng phủ định?

Sửa lỗi trực tiếp bằng cách giải thích rõ về nội dung sai:

HS: They no earn a lot

GV: Hãy nhớ là em cần dùng “don’t” cho thể phủ định. They don’t earn a lot.

 

Cách nhận xét gián tiếp sẽ giúp giảm sự căng thẳng, tự ti của học sinh do các em nhận thấy giáo viên không chỉ nhắm vào những lỗi sai của học sinh. Học sinh cũng có thể chủ động tham gia vào quá trình tự sửa lỗi từ những lời gợi ý của giáo viên. Quá trình tự suy nghĩ và sửa chữa này giúp học sinh luyện phản xạ xử lí thông tin, nhớ bài lâu hơn và cảm thấy có trách nhiệm hơn khi nói. Nếu giáo viên nhận xét ngay lập lức trong bài nói của học sinh thì cách nhận xét gián tiếp (ví dụ yêu cầu học sinh lặp lại câu vừa nói) cũng ít gây rối nhiễu sự trôi chảy của các em so với việc sửa lỗi trực tiếp.

Bên cạnh đó, có nhiều nghiên cứu lại cho thấy việc nhận xét trực tiếp lại có hiệu quả hơn do có thể học sinh không thể hiểu rõ ẩn ý của giáo viên cũng như không nắm được điểm ngữ pháp mình đã sai nếu giáo viên không giải thích rõ. Điều này đặc biệt đúng đối với các học sinh ở trình độ sơ cấp – cơ bản.

Vì vậy, thực tế là không có một chiến lược nào là hoàn hảo nhất để nhận xét bài nói của học sinh vì mỗi phương pháp đều có ưu và nhược điểm. Cách duy nhất để giáo viên có thể phát huy tối ưu các phương pháp này chính là kết hợp chúng để bổ sung cho nhau, ví dụ gợi ý để học sinh tự sửa lỗi rồi sau đó giảng lại mục ngữ pháp mà các em đã sai. Việc kết hợp này cần phải cân nhắc đến những đặc điểm về trình độ, văn hóa, và tính cách của các học sinh.

Trên đây là những ý tưởng về những cách khác nhau để nhận xét bài nói của học sinh. Nếu bạn đang cảm thấy mình đang kẹt ở mãi một phương pháp, hãy thử thoát ra ngoài và ứng dụng phương pháp khác để đa dạng hóa trải nghiệm học tập của học sinh nhé.

(Bài viết có tham khảo các thông tin từ bài báo Kerr, P. (2017). Giving feedback on speaking. Part of the Cambridge Papers in ELT series. [pdf] Cambridge: Cambridge University Press)

Tác giả: ĐInh Trần Phương Anh.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *