Một cách mới lạ (có phần kỳ quái) để thúc đẩy tư duy phản biện

Một cách mới lạ (có phần kỳ quái) để thúc đẩy tư duy phản biện

BBT: Tư duy phản biện là một trong những kỹ năng cốt lõi của thời đại 4.0. Tư duy phản biện được hình thành dựa trên lập luận, và là kết quả của tư duy logic và một chuỗi những hoạt động quan sát, liên tưởng, sáng tạo. Rõ ràng, tư duy phản biện là một kỹ năng đòi hỏi sự luyện tập. Bên cạnh đó, việc trau dồi tư duy phản biện hàng ngày sẽ giúp con người có thêm một “công cụ quyền lực” để thúc đẩy quá trình và hiệu quả của quá trình xử lý thông tin, đưa ra những quyết định và sự lựa chọn hợp lý nhất.

Trong bài viết dưới đây, tác giả đã đề cập tới lý do tại sao chúng ta cần phải luyện tập kỹ năng này, đồng thời chỉ ra những cách thức có phần “kỳ lạ” để tiếp cận và luyện tập hằng ngày cho tất cả đối tượng. Cùng FLC tìm hiểu nhé!

————-

Ngày nay, chúng ta cần nhiều hơn những nhà tư tưởng, hay những cá nhân mang đầy tư duy sáng tạo để giải quyết các vấn đề thực tế liên quan đến cuộc sống con người trong không gian và không gian mạng, về chủ nghĩa toàn cầu, chủ nghĩa dân tộc, hay về công nghệ v.v. vì một xã hội hoà bình và thịnh vượng.

Trong bài viết này, tôi đề xuất một giải pháp cho tình huống khó khăn nan giải này, và đề xuất này của tôi hoạt động dựa trên những kinh nghiệm đã có từ trước đây trong lĩnh vực tư duy sáng tạo.

Mục tiêu cuối cùng là mang lại cho bạn một ý tưởng khá hay mà bạn sẽ không thể có được nếu không thực hiện những dạng bài tập rèn luyện mới mà tôi sắp nói đây. Để đạt được mục tiêu này là một kỳ công không nhỏ, đòi hỏi sự quyết tâm và bền bỉ từ bạn. Ai đó sẽ phải kiến tạo tương lai, và người đó cũng có thể là bản thân bạn đó.

Ý tưởng ban đầu xuất phát từ một tâm trí “đã chuẩn bị sẵn sàng”

Câu hỏi được đặt ra là làm thế nào để chuẩn bị cho tâm trí. Một cách mới mẻ để tập trung trí óc của bạn một cách sáng tạo hơn – đó là hãy trao thưởng cho sự tập trung từ bên trong thay vì sự tập trung từ bên ngoài.

Từ “Blahs” thường liên quan đến sự buồn chán hoặc việc người nói phải làm một công việc nhàm chán đòi hỏi tính chuyên môn cao. Tuy nhiên, bạn có thể tự tưởng cho việc mình phải cố gắng làm việc với các thiết bị công nghệ cao, căng thẳng tập trung vào màn hình máy tính và nhập liệu một cách đầy thụ động (sự tập trung từ bên ngoài) bằng cách tập trung chiêm nghiệm sử dụng trí tưởng tượng sáng tạo của bạn (sự tập trung từ bên trong).

Hai hình thức tư duy sáng tạo

Hai hình thức tư duy sáng tạo đó là tư duy hội tụ và tư duy phân kỳ. Tư duy hội tụ là tập hợp các ý tưởng từ một “đám mây ý tưởng lớn”. Tư duy phân kỳ là nắm bắt được ý tưởng chính và dần phát huy nó. Những bài tập rèn luyện tư duy mới này sẽ thiên về tư duy phân kỳ.

Các công cụ tìm kiếm trên máy tính hiện đại thường có nhiều giải pháp khác nhau cho các danh mục tìm kiếm. Các công cụ này thực hiện các tìm kiếm liên quan đến sự vật, sự việc thực tế khá tốt, nhưng không thể “tìm kiếm” những cảm xúc mơ hồ. Ví dụ, bạn không thể hỏi công cụ tìm kiếm rằng “Cô ấy có yêu tôi không?” Lập trình cho cơ sở dữ liệu của các công cụ tìm kiếm này vẫn chưa được kết hợp với năng lực phân tích của “AI – Trí tuệ nhân tạo”.

Các mẫu bài tập rèn luyện

Các bài tập rèn luyện này tuy có hơi kỳ lạ, nhưng nếu bạn cứ mặc kệ và thực hiện, chúng sẽ phục vụ một mục đích trí tuệ lớn hơn. Đây là một trích đoạn ngắn trong một cuốn sách soạn thảo các mẫu bài tập sử dụng định dạng “lý do (nguyên nhân) và hậu quả (ảnh hưởng)”. Sử dụng óc hài hước sẽ giúp ích cho bạn hơn trong quá trình giải quyết những bài tập này đấy.

Hãy kể:

+ Ít nhất 8 hậu quả nếu cứ mỗi thập kỷ một lần, tất cả các tỷ phú gặp nhau và chơi poker (chơi bài) trong tầng hầm nhà bạn

+ Ít nhất 9 lý do để đặt tên cho từng loại vi khuẩn trong số 300 tỷ vi khuẩn đường ruột và tổ chức tiệc sinh nhật cho từng loại vi khuẩn.

+ Ít nhất 9 lý do khiến mỗi bông tuyết nặng 90 pound.

+ Ít nhất 6 lý do tại sao không ai biết rằng loài bướm có thể nói tiếng Ý.

+ Ít nhất 8 hậu quả nếu một cái bóng lưu lại dấu vết trên tường hoặc mặt đất mà không bị mất đi.

+Ít nhất 7 lý do để hỏi Tổng thống trong một cuộc họp báo, “Ông muốn 3000 đô la cho số cocaine tôi đã bán cho ông hồi năm 1983 sẽ đi về đâu đây?”

+ Ít nhất 7 hậu quả nếu một chai bia có giá cao như rượu Bourbon đóng chai.

+ Ít nhất 9 lý do để bắt đầu “Ngày buồn-Sad Day” khi mọi người xung quanh đều cảm thấy có lỗi với bản thân.

Tất cả chúng ta đều biết thuật ngữ ‘tư duy vượt trội – thinking out of box. Thuật ngữ này được hiểu là “‘tư duy định tính phi tuyến tính (tạm dịch) – qualitative lateral thinking”[1]‘, một dạng logic quy nạp. Những bài tập kỳ lạ trên đây khuyến khích và thiên về kiểu tư duy này.

Những đóng góp mang tính tiến hóa trong sáng tạo.

Một ý tưởng tốt có thể đang và sẽ thay đổi thế giới. Khóa kéo thấp (lowly zipper) giúp người mắc bệnh về xương khớp có thể dễ dàng mặc quần áo mỗi ngày. Động cơ đốt trong gắn trong các phương tiện đi lại giúp chúng ta di chuyển đến mọi nơi. Máy tính giảm bớt sự vất vả của các công việc lặp đi lặp lại. Xe điện giúp giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu. Hãy nghĩ về cuộc sống của bạn nếu không có những công cụ này, hoặc không có điện chẳng hạn, sẽ thật vô ích và thiếu sự an toàn phải không?

Những ý tưởng, hay liên tưởng kỳ lạ thường bị bỏ qua hoặc bị cho là mối đe dọa, thảm họa. Việc thể hiện những ý tưởng kỳ lạ khiến bạn bị coi là kỳ dị, dễ bị người khác xa lánh. Trừ khi bạn sở hữu một công ty và không ai có thẩm quyền đối với bạn, hầu hết các ý tưởng kỳ lạ sẽ không được chú ý, trừ khi nó được sử dụng cho mục đích thương mại, được bảo hộ và kiếm ra tiền.

Tư duy phản biện có xu hướng được đánh giá cao ở các bậc học cao hơn, đặc biệt ở bậc đại học

Trẻ em đang được dạy suy nghĩ theo những cách cụ thể và được khen thưởng nếu thực hiện đúng điều này. Xã hội hóa làm suy giảm trí tưởng tượng sáng tạo của con người. Suy nghĩ sáng tạo có xu hướng thay đổi dần theo từng độ tuổi. Kỹ năng tư duy phản biện có xu hướng được khen thưởng nhiều hơn, được đánh giá cao hơn ở các bậc học cao hơn và ở các ngành nghề cụ thể.

Giáo dục phổ thông là khách quan, trong khi các bài kiểm tra ở bậc giáo dục đại học mang tính chủ quan nhiều hơn, cho phép suy nghĩ sáng tạo hơn về một chủ đề, và cũng khó đạt điểm cao hơn. Những bài thi “Blue Book[2]” dành cho giáo sư đòi hỏi tính kiên nhẫn, sự tập trung cao hơn, cũng như cường độ cảm xúc tốt hơn để không bị kiệt sức và đạt điểm cao. Tuy nhiên về cơ bản, chế độ mặc định của những bài thi này là khuyến khích tư duy “học thuộc lòng”

 Vì lý do này mà hiện nay, các bài kiểm tra trực tuyến được mặc định mang tính khách quan nhiều hơn. Các bài kiểm tra này hiệu quả nhưng có xu hướng bỏ qua và không được lập trình để đánh giá trí tưởng tượng sáng tạo của sinh viên. Vì vậy, một sinh viên tốt nghiệp xuất sắc nhưng lại thiếu đi trí tưởng tượng sáng tạo trong một thế giới làm việc dựa trên tri thức.

Thực hành tư duy phi tuyến tính – lateral thinking[3] cho những mục đích thú vị

Những điều phi lý này khuyến khích kiểu tư duy sáng tạo phân kỳ, thúc đẩy cảm giác tự tin về tinh thần cho phép bản thân được suy nghĩ như vậy, và thậm chí đó cũng như một cách để thể hiện nỗ lực đang tuôn trào trong bạn về lĩnh vực đang tìm hiểu.

Tư duy phản biện bao gồm lý luận, nhận thức thông thường, phát minh, trí tuệ và khả năng phán đoán mạnh mẽ.

Nhiều câu hỏi ở nhiều lĩnh vực khác nhau có đến hơn một trăm câu trả lời. Để có được đầy đủ các câu trả lời, bạn phải cảm thấy thoải mái với những liên tưởng kỳ lạ có phần xa vời được liên kết với trí tưởng tượng phong phú và đầy mộng mơ của bạn.

Tiền đề được đặt ra là bạn càng cảm thấy thoải mái, tự do “đánh mất” tâm trí của mình bằng những liên tưởng, suy nghĩ kỳ lạ, bạn sẽ càng cảm thấy thoải mái hơn nữa khi “lấy lại” được nó. Trong quá trình trị liệu, sự hội tụ-phân kỳ này xảy ra, được đổi tên thành “suy luận suy diễn” và “suy luận quy nạp”. Ví dụ: tôi làm việc với một khách hàng về một vấn đề, cùng nhau giải quyết vấn đề đó và phán đoán những vấn đề khác có thể phát sinh, sau đó đưa ra một giải pháp khả thi; quá trình này lặp đi lặp lại và đó là lý do tại sao liệu pháp thường đòi hỏi nhiều phiên trị liệu.

Nhiều vấn đề trong cuộc sống được điều chỉnh bằng cách nghĩ ra các giải pháp thay thế với sự thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi của một chuyên gia sức khỏe tâm thần-người được đào tạo để thấu hiểu và khuyến khích quá trình tư duy vốn có nguồn gốc phi lý, bất thường. Nghịch lý này làm cho việc hiểu tâm trí con người trở nên khá khó khăn.

Tác giả: Zany

Nguồn: A Novel (and Bizarre) Way to Promote Critical Thinking

  Truyện cổ tích là gì? Đặc điểm, đặc trưng của truyện cổ tích

Biên dịch: Vũ Phương Quỳnh.

————-

*Chú thích:

[1] Tư duy định tính phi tuyến tính – Qualitative lateral thinking : khả năng tư duy vượt trội, sáng tạo và khác biệt để giải quyết vấn đề. Kiểu tư duy này nhìn mọi thứ theo góc độ nghiêng (cũng có thể hiểu là tư duy theo chiều ngang) để tìm hiểu và đưa ra câu trả lời ngay lập tức cho những vấn đề thiếu rõ ràng.

[2] Bài kiểm tra Blue Book: là một bài kiểm tra ở bậc đại học và cao học ở Hoa Kỳ, các bài kiểm tra Blue Book thường bao gồm một hoặc nhiều bài luận và các câu hỏi ngắn được biên soạn trong một quyển sách màu xanh dương. Các bài kiểm tra này đầu tiên xuất hiện tại đại học Butler cuối những năm 1920, khi đó đại học này quy định những quyển sách chứa các chủ đề, bài luận phải có màu xanh dương và trắng (trùng với màu đại diện của trường) và cái tên Blue Book cũng xuất hiện từ đó. Đôi khi, giảng viên sẽ cung cấp trước cho sinh viên danh sách các chủ đề bài luận có thể có trong bài kiểm tra và sau đó chọn ra một chủ đề hoặc để sinh viên tự chọn.

[3] Tư duy phi tuyến tính – lateral thinking:  là khả năng giải quyết vấn đề thông qua cách tiếp cận gián tiếp và sáng tạo, mà kiểu tư duy theo cách logic thông thường sẽ không giải đáp được.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *