Kiến thức đòi hỏi sự đổi mới nhiều nhất so với các phương diện khác trong giáo dục

Kiến thức đòi hỏi sự đổi mới nhiều nhất so với các phương diện khác trong giáo dục

Hãy ngưng đứng lớp và bắt đầu dạy học sinh

Ý tưởng về lập trình máy tính đang ngày càng chiếm thế thượng phong trong nhiều lĩnh vực.

Trong các bộ phim, trong tin tức, và các phiên bản ảo khác của chúng ta, những lập trình viên đang ngày càng hiện diện nhiều ở nơi đây. Ở Hollywood, những lập trình viên thường được ví như những thiên tài lãnh cảm trong các bộ quân phục và tiến hành giải mã những vấn đề theo một phong cách máy móc, rập khuôn: “hack” máy chủ, thay đổi điểm số, v…v… Trong các bản tin tức thì họ được diễn tả như một sự pha trộn kì quặc giữa một người gìn giữ an ninh và một tên khủng bố hệ nhị phân, với các tập tin mật, những mối đe dọa mã virus, và an ninh quốc gia trong tay họ như một công cụ lẫn sự thử thách. Cộng thêm với sự ưu ái bậc nhất gần đây cho công nghệ kĩ thuật số, việc lập trình như đang ở một giao lộ khó nhằn – bị nhiều người hiểu lầm, nhưng lại tiếp tuyến với hầu như tất cả mọi lĩnh vực.

Như vậy, chúng ta có nên dạy nó trong trường học không?

Dạy kĩ năng và Dạy nội dung

Chúng ta thường thấy nhiều chi tiết li ti bị dồn vào chương trình học như thể chúng là một phần tất yếu cần được dạy.

Tuy nhiên, trong hệ sinh thái nhà trường, chúng biểu hiện khác biệt trong lớp học –  nơi các vấn đề thực tiễn lộ diện. Tôi được dạy lập trình máy tính cơ bản hồi tiểu học vào những năm 1980. Sau đó lớp học này bị thay thế bởi làn sóng đẩy mạnh giáo dục ngoại ngữ (như những gì các giáo viên hồi đó nói với chúng tôi.) Ngoại  ngữ sau đó cũng bị thay thế bởi các lớp “đọc,” hoặc các tiết học phụ đạo khác.

Không có gì sai trong việc thay đổi sự ưu tiên. Thực ra, đây chính là dấu hiệu của sự nhận thức, quán chiếu, và tầm quan trọng. Nhưng nếu giáo dục – như cách nó thường xảy ra – tiếp tục tập trung vào việc “dạy cái gì” thay vì việc “học sinh học như thế nào,” thì chúng ta sẽ mãi ở trong một cuộc đua điên cuồng với những nội dung được thêm vào và lược bỏ ra. Trong cuộc đua này, nhân tố nào có sức ảnh hưởng lớn nhất với giọng nói có sức nặng nhất sẽ thắng cuộc.

Để tiếp cận vấn đề này, hãy thử xem xét một câu hỏi vĩ mô hơn: “Trường học là gì?”

Từ bức tranh toàn cảnh, có thể thấy câu trả lời khá đơn giản: Giáo dục là một hệ thống dạy và học nói chung. Và việc dạy và học có liên quan đến kiến thức. Kiến thức đó có thể được phân tích thành hai phần rời nhau nhưng liên quan đến nhau: kĩ năng và nội dung.

Kĩ năng là những gì học sinh có thể làm – các kiến thức thủ tục mà sản sinh ra khả năng làm đều gì đó. Đây có thể là đọc và dò lại một bài luận, giải một bài toán, hoặc giải mật mã.

Nội dung được xem như loại kiến thức thứ hai – kiến thức tự thân (được hiểu mà không cần một thao tác kĩ năng nào) mà thường là đại điện cho nội dung một lĩnh vực nào đó. Trong toán học, thường đây sẽ là công thức tính diện tích hình tròn. Trong viết luận, đây có thể là các chiếc lược viết để hình thành một bài văn thuyết phục, hợp lý. Trong lịch sử, kiến thức này chính là lợi thế địa lí của một đất nước trong cuộc giao tranh với một nước khác.

  Một lớp học hiệu quả: 6 yếu tố của thành quả học tập

Trường học có nên tập trung vào nội dung và kĩ năng, hay họ nên chú trọng vào thói quen và nếp suy nghĩ. Câu hỏi này có thay đổi một khi phông văn hóa của các học sinh thay đổi? Và nó có nên thay đổi nhanh hơn hay chậm hơn trước khi học sinh tiến bộ, hay chỉ vừa đủ để thận trọng hơn?

Câu hỏi trường học có nên dạy lập trình hay không là một vấn đề mà tự nó không thể tạo ra câu trả lời. Trong vô vàn những thay đổi về công nghệ, sự thích ứng văn hóa với công nghệ, và thành tích giáo dục thường thường của chúng ta, đấy chỉ là một trong những câu hỏi mà chúng ta cần để tâm.

Nếu không có sự phê bình này, lập trình cũng sẽ chịu chung số phận với môn hóa học, âm nhạc, và các lĩnh vực kiến thức tuyệt vời khác bị khai tử bởi một kệ thống khung nền có ý tốt nhưng lại phũ phàng. Chúng sẽ bị cắt xẻ làm hai, rồi lại xẻ làm hai, rồi bị chia năm xẻ bảy, đóng gói lại và cất giữ trong phòng ngày qua ngày, cho đến khi không ai nhớ được tại sao chúng lại có kết cục như vậy.

Khi các tiêu chuẩn không còn là tiêu chuẩn

Khả năng đọc viết từ lâu đã là trọng tâm của việc dạy và học. Nó không chỉ là mục tiêu riêng nó, mà nó còn là điều kiện tiên quyết cho các mục tiêu khác. Nếu không có kĩ năng đọc viết tốt, học sinh sẽ gặp khó khăn ở mọi nơi. Tuy nhiên, thay vì đặt đọc và viết làm cốt lõi của tất cả các nội dung bài, nó đang bị tách ra thành một phân nhóm của riêng nó – khi mà các giào viên tại Mỹ phải vật lộn với tận 5 Tiêu chuẩn cốt lõi chung, mỗi cái lại chứa hàng chục tiêu chuẩn:

  • Đọc: Bài văn cung cấp thông tin
  • Đọc: Văn học
  • Đọc: Nền tảng
  • Viết
  • Nói & Nghe
  • Ngôn ngữ

Vậy là có hàng trăm tiêu chuẩn, gây ra hàng tấn những áp lực lên những nhà làm giáo dục – những người soạn ra các tiêu chuẩn, những người lập chương trình bài giảng dựa theo các tiêu chuẩn, những người soạn bài giảng theo chương trình, v..v.. – để vừa dạy vừa thích ứng với chương trình giảng dạy, kiếm tra đánh giá, và bài giảng.

Ở một mức độ nào đó, từ “tiêu chuẩn” đã trở thành một khái niệm rất khác.

Hãy tưởng tượng một căn bếp hoạt động hết công sức để cung cấp 130 phiên bản bánh mì mà những người bên ngoài căn bếp nghĩ là cùng một loại bánh mì. Sức ảnh hưởng của công nghệ thông tin trong cuộc sống chúng ta đã đẩy giáo dục vào một vị trí khó xử, phải chứa thêm nhiều hơn trong khi nó đang quá tải với những gì đang có: các tiêu chuẩn, các mẫu đánh giá, dữ liệu, số giờ giảng, v..v..

Và để đáp lại, thay vì suy nghĩ lại hoặc thêm vào, chúng ta lại thay đổi – ngoại ngữ và nhân văn thay cho STEM và có thể là lập trình. Trong tương lai, sẽ là một cái gì đó mới mà chúng ta nghĩ là “học sinh cần biết.”

Điều này gợi tôi nhớ đến bộ phim Raising Arizona của anh em Coen. Sau khi nghe một danh sách dài những thứ mà trẻ sơ sinh cần, Ed (Holly Hunter) quay sang Hi (Nicholas Cage) đầy hoảng hốt. Bối cảnh ở đây là họ sắp thành cha mẹ nuôi của một em bé, và áp lực phải trở thành phụ huynh tốt đã khiến họ choáng ngợp.

  Nợ và tương lai của giáo dục thế kỷ 21

Thay đổi bản chất của kĩ năng

Tại sao ta không thử một cách tiếp cận khác – một cách làm mà không chỉ bình thường hóa chương trình giảng dạy mà thậm chí còn thay đổi nó hoàn toàn.

Sự thay đổi gây ra sự không chắc chắn, và sự không chắc chắn gây ra sự hoang mang. Lấy ví dụ ở việc lập trình. Một định nghĩa của khả năng đọc hiểu trong kĩ thuật số là “khả năng hiểu và lập ra một hướng giao tiếp nhiều sắc thái trên mọi định dạng kĩ thuật.” Học sinh cần biết cách thực hiện điều này? Đúng. Lập trình chỉ là một tập hợp những ký hiệu. Nó là một cách đọc và viết mới, cũng như ngoại ngữ? Và cả mỹ thuật và khiêu vũ nữa? Đúng vậy. Và việc chơi một nhạc cụ và sản xuất, tạo dựng các dự án, và học cách trở thành người kinh doanh? Rất rất đúng.

Nhưng một câu hỏi phù hợp hơn thế là bằng cách nào mà trường học – và chương trình dạy mà họ muốn truyền tải – được xem xét lại trong bối cảnh công nghệ và giá trị cục bộ đang thịnh hành? Mọi người theo đuổi điều gì, và trường học có thể giúp bằng cách nào? Đâu là mối quan hệ giữa một ngôi trường tốt, một công việc tốt, và một cuộc sống tốt? Điều gì cần được biết và nó thay đổi thế nào tùy thuộc vào mỗi người, và làm thế nào để trường học nhận định lại bản thân họ trong sự đối đáp này? Sự nhận thức toàn cầu mới ảnh hưởng thế nào đến “địa phương”? Làm thế nào mà một hành tinh liên thông với nhau có thể thay đổi những gì một người cần nhận biết?

Xây dựng chương trình dạy dựa trên con người

Lúc trước, chúng ta thường dựa vào việc thêm thắt hoặc cải cách: thêm những lớp này, bỏ những chỗ khác, để biến kiến thức trở thành một chỉ số phản ánh những ý tưởng mới nhất, phản chiếu sự thiếu chắc chắn và những hiểu lầm của tập thể. Đây không phải là hướng đi khôn ngoan nhất cho sự cải cách bền vững trong giáo dục.

Khi mà nhịp độ của sự thay đổi bắt đầu nhanh lên cùng với những sự liên thông, những ưu tiên mới, những cơ hội và sự bất bình đẳng thấy rõ, đó là lúc ta cần xem xét lại chương trình dạy và vai trò của nó trong quá trình học tập. Trong một chương trình cứng nhắc, với những giới hạn nhất định dựa trên nội dung, hãy bắt đầu với: “bạn có muốn thêm lập trình vào không? Nếu có thì bạn sẽ hi sinh điều gì? Hãy trao đổi nào.”

Việc những kĩ năng và ý tưởng mới trở nên quan trọng trong một thế giới đang thay đổi đã là chủ đề bàn cãi thịnh hành từ những năm 1990 (ít nhất là thế), thể hiện dưới dạng “những kĩ năng thế kỉ 21,” và “Năng lực 4 C,” v..v.. Vài năm trước, chúng tôi đã tạo một biểu đồ giúp mô tả môi trường học thuật hiện đại, một mô hình trường “từ trong ra ngoài,” và hàng tá những mô hình khác mà chúng tôi phát triển để khắc họa sự thay đổi của sự học tập và những gì sẽ xảy đến tiếp theo. Sẽ thật khó để dẫn đầu khi bạn rới rớt ở phía sau, và trường học đang bị bỏ xa đằng sau bởi sự máy móc trong thiết kế chương trình. Họ bắt đầu với những gì khó bắt, khó hiểu, chủ quan, và rối rắm: nội dung.

  Giáo dục là một hệ sinh thái

Họ lấy nội dung và đựng nó trong chiếc bình mới gọi là chương trình dạy. Sau đó họ học cách truyền tải chương trình đó để làm sao đạt được những tiêu chuẩn đề ra bởi các yêu cầu đánh giá chung – một chương trình dạy chung và những đánh giá chung. Họ – hay nói cách khác là chúng ta – tán dương những biểu đồ thay vì con người. Chương trình dạy và việc sử dụng thành thạo nó trở nên quan trọng nhất. Trường học, giáo viên, và học sinh chỉ là những yếu tố ngoài lề vô danh. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta tiếp cận theo một hướng khác – một hướng đi không nội dung và đầy nhân văn hơn? Một hướng đi linh hoạt hơn? Trong một chương trình dạy linh hoạt, sẽ có những khả năng mới – sự giáo dục không dựa trên nội dung và không bị điều khiển bởi sự giảng dạy. Trong trường hợp này, nó không còn bị hạn chế bởi cả hai, nên giáo viên có thể tìm kiếm một vai trò mới.

Hãy cho tôi một chương trình học dựa trên con người – dựa trên thói quen và cách suy nghĩ của họ trong môi trường bản xứ của họ. Một chương trình giúp họ nhìn thấy sự hữu dụng của kiến thức và nếp hành xử của gia đình và xã hội. Một chương trình giúp họ tự vấn: “Điều gì đáng để biết, và tôi cần làm điều gì với những gì mình biết?”

Hãy bắt đầu từ đó và hãy đi ngược lại.

Tác giả: Terry Heick

Biên dịch: Đinh Trần Phương Anh

Nguồn: Knowledge Demands Change Faster Than Every Other Part Of Education

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *