Dạy học sinh học tập tự lập trong các chương trình đào tạo từ xa

Dạy học sinh học tập tự lập trong các chương trình đào tạo từ xa

BBT: Tự lập trong các chương trình đào tạo từ xa có thể nói là một trong những vấn đề nan giải khi các nền tảng online dần được du nhập vào giáo dục chính thức. Bởi lẽ, việc đo lường hiệu quả học tập online luôn là một phép đo lường khó nhằn và cần được cập nhật liên tục. Bên cạnh đó, giáo viên tìm mọi cách để đánh giá được mức độ hiểu bài của học sinh trong các tiết học và hướng dẫn chúng cách yêu cầu sự trợ giúp khi cần là một điều cực kỳ quan trọng, nhất là trong hoàn cảnh sự tương tác bị hạn chế rất nhiều trên nền tảng trực tuyến. Cùng FLC tìm hiểu về những cách giả “bài toán khó” này của tác giả Sarah Kesty nhé.

————-

Việc di chuyển nơi học tập từ trường học về nhà ở dường như là cách hiểu phù hợp với hình thức học tập này hơn là việc thu dọn toàn bộ sách vở và thiết bị hỗ trợ học tập lại – bối cảnh và nhu cầu học tập đã thay đổi. Bên cạnh nhiều giáo viên với suy nghĩ đổi mới và đầy quyết tâm vượt qua những trở ngại trong dạy học từ xa, vẫn còn một số người gặp vấn đề khó khăn trong việc này, nổi bật nhất là việc khả năng đánh giá mức độ hiểu bài của học sinh của giáo viên còn nhiều hạn chế.

Trong giảng dạy thực tế, chúng ta có thể nhìn lướt qua biểu cảm gương mặt, ngôn ngữ cơ thể hay những hành vi khi thực hiện công việc trong lớp của học sinh để nắm bắt và đánh giá được mức độ tiếp thu bài học của chúng. Chúng ta có thể tiến hành dạy và học xoay quanh trọng tâm, dạy lại kiến thức cũ hay đẩy nhanh tiến độ bài giảng dựa vào những biểu hiện ta quan sát thấy của lớp học cũng như các câu trả lời của học sinh cho những câu hỏi nhanh, có tính định hình mức độ hiểu biết cao. Tuy nhiên, trong giảng dạy trực tuyến, khả năng ta quan sát được biểu cảm gương mặt, đọc được hay nghe được những phản hồi của học sinh một cách có hiệu quả dường như bị suy giảm hoặc mất đi hoàn toàn. 

Nhiều giáo viên đã tìm ra được những cách thức đầy vui nhộn để tổng hợp những phản hồi của học sinh, như sử dụng phần mềm Kahoot hay chiến thuật “waterfall of chat” (****), nhưng đây chỉ mới là cách thức nhỏ thôi. Chúng ta có thể trao quyền cho học sinh, kể cả những học sinh có nhiều khác biệt trong lớp, nghĩa là trao cho chúng quyền được yêu cầu, sử dụng và làm theo những trợ giúp, hướng dẫn từ giáo viên bằng cách dạy cho chúng học tập một cách tự lập.

Dạy học sinh tự nhận thức

Câu nói “bạn không biết những gì mà bạn không biết” dường như ứng với hầu hết các lớp học trực tuyến. Mặc dù môi trường học tập tại nhà khá bận rộn, một số học sinh vẫn cố sử dụng quá nhiều nỗ lực nhận thức của mình để duy trì độ tập trung, đến nỗi không còn nhận thức được rằng mình có hiểu bài hay không. Những học sinh khác có thể sẽ cảm thấy bản thân hiểu bài chỉ để phát hiện ra những hiểu lầm trong suốt quá trình học tập tự lập của chúng. Bước đầu tiên trong việc dạy học sinh cách học tập tự lập đó là nâng cao siêu nhận thức của chúng, hay nói cách khác là tăng cường khả năng suy nghĩ về tư duy, tự nhận thức được nhận thức của học sinh.

Bạn có thể dạy cho học sinh về siêu nhận thức thông qua các hoạt động như (think-aloud) (*), stop-and-jot (**), hay pair sharing (***). Khi làm như vậy, bạn sẽ tập trung câu hỏi của mình vào quá trình suy nghĩ hơn là chú trọng vào nội dung. Ví dụ, thay vì hỏi “Các em dự đoán nhân vật trong câu truyện sẽ làm gì tiếp theo?”, bạn có thể hỏi rằng “Dựa vào những bằng chứng nào mà các em có những suy đoán như vậy?”. Bạn có thể yêu cầu học sinh hình dung và giải thích các bước mà chúng sẽ thực hiện trong quá trình tự học hơn là nhẹ nhàng hỏi chúng “Các em có câu hỏi gì không” để kết thúc bài giảng.

Một yếu tố khác trong việc trao quyền tự nhận thức cho học sinh đó là dạy chúng nhận biết được những biểu hiện của sự nhầm lẫn có thể xuất hiện trong chúng trước khi ý thức nhận ra rằng chúng đang không hiểu. Bạn có thể cho học sinh xem phác thảo ví dụ về một người và chỉ cho chúng thấy những biểu hiện điển hình của sự bối rối hay nhầm lẫn (như nhịp tim tăng lên, đổ mồ hôi, căng thẳng ở bàn tay hay cánh tay). Tiếp đó, bạn để cho học sinh tự nhận biết những cảm xúc thể chất này và giải lao trong thời gian ngắn để suy nghĩ lại về những gì đang diễn ra trong cơ thể chúng gây nên những cảm giác này. Mức độ tự nhận thức này thường sẽ giúp học sinh nhận biết được rằng chúng cần sự trợ giúp trước khi bị choáng ngợp bởi kiến thức và không còn hiểu gì nữa.

Khuyến khích việc học tự lập

  Loại bỏ ngữ pháp khỏi bài giảng

Học sinh cần phải biết cách yêu cầu trợ giúp vì chúng ta không dễ dàng nhận ra nhu cầu của chúng. Khi ta dạy học sinh học tập tự lập, chúng ta sẽ giúp các em giảm nhẹ được gánh nặng nhận thức và sự lo lắng làm ảnh hưởng đến việc sử dụng các kĩ năng mới hoặc kĩ năng đang phát triển. Dưới đây là một vài mẹo để dạy và trao quyền được nêu lên nhu cầu và yêu cầu sự trợ giúp cho học sinh.

Trong lớp học:

  • Đưa ra các mẫu câu nói nhằm khơi gợi và khuyến khích học sinh đặt câu hỏi trong lớp học (ví dụ như “Xin lỗi, cô Smith. Em không hiểu phần này”)
  • Giải thích rõ cho học sinh khi nào nên và không nên ngắt lời giáo viên để hỏi – nếu điều đó (việc cắt ngang) luôn ổn, nhắc nhở và khuyến khích học sinh đều đặn mỗi tiết học.

Thông qua email và sau khi lớp học kết thúc:

  • Đưa ra các mẫu câu nói giúp học sinh yêu cầu sự trợ giúp từ giáo viên mỗi khi cần
  • Hướng dẫn học sinh cách gửi email và cách sử dụng dòng tiêu đề
  • Nhấn mạnh tính cụ thể bằng cách dạy học sinh gọi tên chính xác những vấn đề hay những điểm gây khó khăn cụ thể; hoặc có thể hướng dẫn các em đính kèm video, ảnh chụp màn hình hay đường link dẫn đến những chỗ khó khăn mà chúng đang gặp phải.

Tận dụng những câu hỏi của học sinh như một món quà

Đối với với việc giảng dạy trực tiếp, khi bạn nhận thấy nhu cầu của học sinh – ví dụ như hầu hết mọi học sinh đều thắc mắc cùng một bài toán chẳng hạn – bạn nên biết rằng đã đến lúc bạn cần dạy lại kiến thức đấy rồi. Đây nghe như là một việc cần phải làm, nhưng hãy thách thức bản thân bằng cách điều chỉnh lại suy nghĩ này: Học sinh của bạn chỉ đang muốn bạn giúp chúng ôn tập cải thiện trước khi bước vào kì thi mà thôi.

Cách thứ hai để tận dụng món quà “câu hỏi” từ học sinh đó là bạn cần phải phân biệt được giữa câu hỏi nội dung và câu hỏi quy trình. Nếu học sinh hỏi bạn câu hỏi nhằm làm rõ nội dung của một đoạn văn nghĩa là chúng đang cần sự trợ giúp nhiều hơn về mặt nội dung. Còn nếu học sinh hỏi về cách thức nộp bài trên một nền tảng học tập, đó là nhu cầu hiểu hơn về quy trình. Hiểu được các tầng lớp nhu cầu của học sinh giúp bạn giải quyết những vấn đề hiện tại, thông qua việc lướt lại bài giảng một lần nữa hoặc một email làm rõ vấn đề, có thể giúp bạn điều chỉnh kế hoạch giảng dạy trong tương lai.

Bạn sẽ không bao giờ biết được học sinh của mình có thực sự hiểu bài hay không nếu bạn lơ là và không theo sát chúng trong lúc định hướng, giải thích bài học hay các quy trình. Cách tiếp cận tốt nhất có lẽ là dạy lại bài học hay tiến hành dạy một số chiến lược tiếp cận các định hướng theo nhiều cách.

Khuyến khích học sinh khi chúng yêu cầu sự trợ giúp

  DA 1.2 - Chương I: Khởi động - Phát triển khả năng lãnh đạo, các chính sách và phương pháp điều phối

Hãy cho học sinh của bạn biết rằng chúng thật can đảm và có đủ nhận thức như thế nào khi yêu cầu bạn sự trợ giúp. Ngoài việc đáp ứng các nhu cầu tức thời của học sinh, bạn cũng có thể sử dụng phản hồi của mình nhằm khuyến khích những hành động tìm kiếm sự giúp đỡ của chúng. Hãy bắt đầu mỗi email hồi đáp bằng câu “Cám ơn câu hỏi tuyệt vời này của em” hay kết thúc bằng “Làm tốt lắm khi tự mình nói lên điều này”. Học sinh do vậy sẽ làm điều đó nhiều hơn, vì chúng được hồi đáp và khen ngợi một cách xứng đáng, và những câu từ tốt đẹp của bạn sẽ gia tăng khả năng phản hồi mức độ hiểu biết của các em.

Một cách khác để củng cố, nâng cao tính tự lập của học sinh đó là khen ngợi chúng trực tiếp và tặng cho chúng những điểm thưởng bất ngờ. Sau khi thấy bạn mình được khen thưởng như vậy khi đặt câu hỏi thắc mắc, những đứa trẻ chỉ cần một chút can đảm nữa để nói lên nhu cầu của mình trong lớp sẽ bị thu hút và làm theo với mong muốn cũng nhận được điểm thưởng giống bạn mình. 

Mặt trái của việc này là khả năng làm mất đi tính tự lập-không may là điều này rất dễ xảy ra. Khi một học sinh hỏi bạn một câu hỏi mà bạn vừa mới giải đáp xong hay hỏi sai thời điểm, sẽ rất dễ làm bạn thất vọng và loại bỏ câu hỏi đấy. Tránh nóng giận và trả lời trong vẻ bực tức, thay vào đó, hãy nói “cảm ơn câu hỏi của em nhé”. Bạn sẽ nhận ra ngay rằng giọng điệu và cách tiếp cận học sinh của bạn tích cực hơn, điều này có nghĩa là sẽ có nhiều em học tập tự lập hơn trong học kì sắp tới.

Học sinh của chúng ta đang học tính kiên định và sáng tạo trong giải quyết vấn đề trong năm học này, tính tự lập trong học tập sẽ hỗ trợ và giúp ích cho các em mãi về sau, ngay cả sau khi chúng vượt qua quãng thời gian đầy thử thách này.

Giải thích các từ được đánh * trong bài:

(*): Think-aloud là một chiến lược học tập hỗ trợ học sinh cải thiện khả năng đọc hiểu văn bản của mình. Giáo viên sẽ đọc lớn một đoạn trong văn bản và dừng lại tại một chỗ quan trọng nào đó để giải thích, gợi nhớ cho học sinh những câu hỏi hay những khái niệm trước đó giáo viên đã đề cập hay liên hệ nội dung trong văn bản với cuộc sống hay trải nghiệm của học sinh, từ đó giúp các em hiểu hơn về ý nghĩa của bài.

(**): Stop and jot là chiến lược học tập trong đó học sinh được giao cho một bài đọc hay một nhiệm vụ nào đó cần giải quyết. Học sinh sẽ đọc, suy nghĩ và rồi viết ra những điều mình nghĩ  về chủ đề của bài đọc, khi gặp từ mới hay những khái niệm mới lạ, mơ hồ, học sinh cũng có thể dừng lại việc đọc, tập trung suy nghĩ và tìm kiếm sau đó ghi chú lại những gì mình thu thập được.

(***): Pair sharing là một chiến lược học tập hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong đó học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết một vấn đề hoặc trả lời một câu hỏi về một bài đọc hay nhiệm vụ nào khác được giao. Chiến lược này yêu cầu học sinh tự mình suy nghĩ về một chủ đề hoặc câu trả lời cho một câu hỏi chia sẻ ý tưởng với bạn cùng lớp.

(****): Waterfall of Chat là chiến thuật giúp học sinh có thời gian suy nghĩ, đọc thông tin, viết lại câu trả lời và xử lý thông tin tốt nhất; chiến thuật này có thể sử dụng thuận tiện nhất trên phần mềm Zoom bằng cách chia lớp học ra làm 2 phần và đặt chung một câu hỏi, giáo viên yêu cầu cả 2 nhóm cùng suy nghĩ và chỉ riêng nhóm 1 nhập đáp án nhưng chưa được gửi. Sau khi kết thúc thời gian suy nghĩ và chép đáp án (cho nhóm 1), giáo viên yêu cầu đồng loạt các em trong nhóm 1 gửi đáp án lên khung chat và yêu cầu các em nhóm còn lại đọc và nêu lên suy nghĩ của mình. Giáo viên tiếp tục làm tương tự với nhóm 2 và từ đó biết được mức độ nắm bắt và hiểu bài của từng nhóm học sinh

Tác giả: Sarah Kesty

Nguồn: Teaching Students to Self-Advocate During Distance Learning

  Chơi với búp bê cho phép trẻ phát triển kỹ năng đồng cảm và xử lý thông tin xã hội

Biên dịch: Vũ Phương Quỳnh

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *