8 chiến lược để giúp các học sinh có nhiều câu hỏi hay

8 chiến lược để giúp các học sinh có nhiều câu hỏi hay

Những câu hỏi có thể là những công cụ học tập tuyệt vời

Một câu hỏi hay có thể mở mang đầu óc, suy chuyển các khuôn mẫu, và tạo nên những mâu thuẫn nhận thức mang tính thay đổi để giúp tạo nên những nhà tư tưởng. Trong giáo dục, chúng ta thường đánh giá cao khả năng trả lời câu hỏi của học sinh, nhưng đềi quan trọng  hơn cả là khả năng đặt những câu hỏi hay – và nhất là sự sẵn sàng của các em để làm điều đó.

Vế sau là một chủ đề khác nữa, nhưng vế trước đó là vấn đề ta cần bàn hôm nay. Đây là phần 2 của chuỗi bài ngắn xung quanh việc làm thế nào để đặt câu hỏi để làm công cụ học tập.

Phần 1: “Bí kíp đặt câu hỏi trong lớp học.”

1. Bảng phân loại học tập của TeachThought

Bảng phân loại học tập của TeachThought là một khuôn mẫu cho tư duy phản biện giúp định hướng nhận thức dựa trên 6 phân loại. Trong đó, các kết quả học tập, mục tiêu, hoặc định hướng đều là một chủ thể cùng với những phương pháp được cho là sẽ giúp tư duy về những chủ thể này – sư phân bào, một công thức toán, một nhân vật lịch sử, một bài thơ, một ngôn ngữ lập trình, một khái niệm chính trị, một biện pháp văn học, v..v.. Nó được tạo ra để đề cao cách nhìn nhận toàn diện về những ý tưởng mà đáng lẽ sẽ rời rạc.

  1. Chức năng – suy nghĩ phản biện về cách mà chủ thể hoạt động
  2. Bản ngã – thấu hiểu cách mà người nghĩ liên hệ bản thân đến chủ thể.
  3. Sự trừu tượng – suy nghĩ sáng tạo về chủ thể, bằng những cách không theo lối mòn.
  4. Các thành phần cấu thành – xem xét những thành phần cá thể của chủ thể
  5. Sự phụ thuộc lẫn nhau – Xem xét cách chủ thể liên quan đến những chủ thể khác (tương đồng hoặc bất tương đồng).
  6. Sự toàn diện – xem xét chủ thể một cách toàn diện và trong một ngữ cảnh.

Một biện pháp văn học – ví dụ một phép ẩn dụ – thường được dạy riêng biệt. Tác giả đã dùng biện pháp ẩn dụ này bằng cách này để đạt được hiệu ứng thế này. Khi sử dụng bảng phân loại học tập của TeachThought, một học viên sẽ phát hiện ra rằng phép ẩn dụ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực nhận thức đa dạng – tư duy về một vấn đề theo nhiều cách để có bức tranh toàn cảnh về nó cùng với cách hiểu cao hơn.

Chức năng –Truyền tải tính hữu dụng hoàn hào nhất của phép ẩn dụ (nó nên và có thể được dùng như thế nào, và tại sao)

Bản ngã – Xác định những gì bạn hiểu và không hiểu về phép ẩn dụ đó.

Sự trừu tượng – Tạo ra một chuỗi ẩn dụ (không phải so sánh – hãy bắt đầu với một phép ẩn dụ mở rộng)

Cơ sở này có thể dùng trong công cụ lên kế hoạch và đánh giá, và cả khuyến khích học sinh tự học và tự tạo ra các câu hỏi cũng như bài khảo sát. Tóm lại, chúng có thể dùng cấu trúc này (hoặc một phiên bản giản lược) để tự tạo câu hỏi. Một số ví dụ:

Đề bài: Các thành tố – hãy đưa ra ví dụ và bất ví dụ

Câu hỏi: Đâu là 3 ví dụ và bất ví dụ về động vật có vú?

Đâu là 5 ví dụ về các yếu tố kéo – đẩy? Đâu là 3 bất ví dụ của phân số hỗn hợp?

Đề bài: Sự phụ thuộc lẫn nhau: hướng dẫn cho những người khác

Câu hỏi: Làm cách nào những người khác có thể dùng những nguồn nhiên liệu thay thế để tạo nên nguồn nước ngọt?

Câu hỏi: Làm thế nào để có thể giải thích định lí Pythagore cho một học sinh lớp 2 và một sinh viên năm nhất? Đâu là sự khác biệt?

Mặt trái của việc sử dụng bảng phân loại này trong việc giúp học sinh tự đặt câu hỏi chính là sự phức tạp trong chính cấu trúc của nó và việc phải quy đổi từ đề bài sang câu hỏi. Vì vậy, nó phù hợp hơn với môi trường cuối trung học.

  Chân trọng hay trân trọng? – Cách viết đúng chính tả tiếng việt

Mặt tốt? Nó có thể được dùng trong mọi nội dung học để suy nghĩ sâu về bất kì vấn đề gì.

  1. Những động từ mạnh trong bảng phân loại

Những động từ mạnh không chỉ có ở bảng phân loại của Bloom. Thêm vào bảng phân loại học tập TeachThought, có những động từ miêu tả những hành động nhận thức. Hãy thêm vào một cơ cấu hoặc hệ thống thứ bậc, và bạn sẽ có được hệ thống phân loại hoàn chỉnh.

Hãy thêm vào nhữn đông từ mạnh trong bảng phân loại. Bạn có thể tải một phiên bản đông từ mạnh dành cho lớp học, nhưng bạn cũng có thể làm nhiều điều với các động từ mạnh để khiến các học sinh đặt câu hỏi mà không tốn một xu. Từ việc thiết kế các dự án và tiêu giảm các bài đánh giá thành các bài học, bài thảo luận trong lớp, những “hành động” của học sinh sẽ là những thành tố quan trọng trong bất kì quá trình học nào.

  1. Phương pháp thảo luận Socratic

Phương pháp thảo luận Socratic là một chiến lược học nhóm để hỗ trợ học sinh trong một bài khảo sát mở và tư duy biện luận mở rộng bằng những cuộc hội thoại. Tóm lại, học sinh sẽ học cùng nhau bằng cách trò chuyện theo một cách cở mở và định hướng theo học sinh. Những cuộc thảo luận này không được dẫn dắt bởi học sinh, nhưng bởi học sinh.

Đây là một phương pháp học bắt nguồn từ phương pháp nổi tiếng của triết gia Socrates, dựa vào một kiểu mẫu hình thành, chỉnh sửa, và loại trừ  trong học thuyết để đi đến những sự thật tạm bợ. Nếu được dùng một cách có có chiến lược, phương pháp này có thể khuyến khích sự tò mò như một quá trình học tập, và việc xem xét kĩ càng một ý nghĩ sẽ là chất xúc tác cho quá trình đó.

4 . Chuyên đề Paideia

Chuyên đề Paideia gần giống với phương pháp Socratic – thực ra, nó áp dụng phương pháp Socratic trong tương quan giữa học sinh, cộng với một vai trò nhỏ nhưng rõ ràng của giáo viên, để thúc đẩy quá trình trao đổi bằng ngôn ngữ và tư duy. Theo một trang web về phương pháp Paideia, “Phương pháp này là một hoạt động đọc hiểu xây dựng xung quanh cuộc đối thoại trong cả lớp học. Mục đích của nó là hỗ trợ học sinh suy nghĩ theo các khái niệm và hợp tác trong giao tiếp.”

Một trong những khác biệt quan trọng giữa phương pháp Paideia và Socratic nằm ở định dạng của phương pháp Paideia, các giáo viên được giao một vai trò, miễn là vai trò đó không vượt quá 10% tổng cuộc thảo luận.

  1. Trò chơi câu hỏi

Trò chơi câu hỏi tập trung vào “dạy trẻ em một cách suy nghĩ đặc biệt hữu ích trong giải quyết acc1 vấn đề – một phương pháp chuyên sâu để đi từ vấn đề tới cách giải quyết hiệu quả nhất. Nó hiệu quả nhất khi kết hợp cùng phương pháp lặp thường xuyên, giúp củng cố lối tư duy, và với nhóm, giúp khuyến khích khám phá các phương án trả lời khác biệt và sáng tạo.”

  Dùng hình ảnh scan não bộ để tìm hiểu cách các giáo viên hàng đầu kết nối với học sinh

Định dạng giống cục xúc xắc của nó mang đến sự hồi hộp, nhưn đồng thời cũng khiến bài giảng gần hơn với một trò chơi, với các xác suất may rủi, và những câu chữ mở và phổ biến trên đó giúp nó trở nên thực tế cho nhiều ứng dụng lớp học khác nhau.

 

  1. Bảng phân loại của Bloom

Cũng giống như bảng phân loại của TeachThought, bảng phân loại của Bloom có thể hoạt động như một biểu mẫu để dẫn dắt nội dung, thắc mắc, hoặc các quá trình học tập khác. Các cách sử dụng bảng phân loại này để tạo ra những gốc câu hỏi phổ biến là một cách tiếp cận như được mô phỏng trong hình dưới đây bởi một người dùng mạng Flickr tên enokson

 

 3

Áp dụng

 

Cách sử dụng   thông tin, luật lệ,   quy định

 Áp dụng

Tính toán

Kết luận

Xây dựng

 Chứng minh

Xác định

Vẽ

Tìm ra

 Đưa ra ví dụ

Minh họa

Tạo nên

Vận hành

 Cho thấy

Giải quyết

Thuật lại luật lệ

Sử dụng

 __ là ví dụ của __ như thế nào?

__ liên quan đến __ thế nào?

Tại sao __ lại quan trọng?

Bạn có biết một trường hợp khác của __?

Việc này có xảy ra với __?

4

Phân tích

 

Phân chia một tổng thể thành các thành tố

Phân tích

Phân loại

Phân nhóm

So sánh

Tương phản

Phản biện

Suy luận

 

Biểu đồ

Phân biệt

Phân tách

Kiểm tra

Hàm ý

Chỉ rõ

Xác định yếu tố

Các thành phần/ đặc điểm của __ là gì?

Phân loại __ dựa vào__

Phác thảo/ vẽ biểu đồ/ web/ bản đồ __

So sánh/ tương phản __ và __?

Bằng chứng nào bạn có thể đưa ra cho __?

5

Tổng hợp

 

Kết hợp các ý tưởng để tạo nên tổng thể mới

Thay đổi

Kết hợp

Sáng tác

Xây dựng

Tạo ra

Thiết kế

Tìm điểm bất thường

Tạo công thức

Sản xuất

Sáng chế

Khởi đầu

Dự đoán

Giả sử

Sắp xếp lại

Xây dựng lại

Tổ chức lại

 

Hình dung

Viết

Lên kế hoạch

Sửa chữa

Đề nghị

Bạn có thể dự đoán/ suy luận điều gì từ __?

Những ý tưởng gì có thể thêm vào __?

Bạn có thể thiết kế/ sáng tạo __ mới thế nào?

Biện pháp gì dành cho __?

Việc gì sẽ xảy ra nếu ta kết hợp __ và __?

6

Đánh giá

 

Phát triển ý kiến, đánh giá, quyết định

Đánh giá

Chọn lựa

So sánh

Kết luận

Quyết định

Bảo vệ

Đưa ra ý kiến

Bào chữa

Ưu tiên

Xếp hạng

Ủng hộ

Bạn có đồng ý rằng __ Hãy giải thích

Bạn nghĩ gì về __?

Điều gì quan trọng nhất?

Hãy ưu tiên __ dựa vào __

Bạn quyết định thế nào về __?

Bạn dùng tiêu chí nào để đánh giá __?

  1. Kĩ thuật xây dựng câu hỏi

Chúng ta sẽ có thêm nhiều thông tin về phần này, nhưng ngắn gọn là kĩ thuật này là một quá trình động não dựa vào một chủ đề.

Theo Học viện Right Question, kĩ thuật xây dựng câu hỏi “là quá trình đơn giản, mạnh mẽ, giúp cho tất cả học sinh học cách tự đặt câu hỏi, nâng cao câu hỏi, và đưa ra chiến lược làm sao sử dụng câu hỏi của mình. Trong quá trình đó, các em phát triển kĩ năng tư duy phân kỳ, hội tụ, và siêu nhận thức.

  1. Các gốc câu hỏi
  1 feet bằng bao nhiêu m (mét), Cách đổi Feet sang mét nhanh nhất

Như đã biết về bảng phân loại của Bloom, các gốc câu và gốc câu hỏi là những công cụ tuyệt vời để giúp học sinh đặt ra câu hỏi bằng cách cho chúng một khởi đầu thuận lợi.

Bằng cách sử dụng các gốc, giáo viên đã thành công mớm cho các em những từ ngữ cần thiết để sử dụng. Đúng vậy, đáng lẽ học sinh phải là người tự đặt ra các câu hỏi. Nhưng lỡ như chúng không thể, hoặc nghĩ mình không thể thì sao? Nếu như chúng không thắc mắc thì sao? Nếu như chúng vẫn đang học hỏi thì sao? Nếu như chúng thiết hụt kiến thức nền trong một số phân khúc hẹp của khoa học, hoặc toán, và cần được thúc đẩy để đi tiếp? Các gốc câu sẽ giải quyết.

Các gốc câu hỏi là một phương pháp đặt câu hỏi sơ cấp hơn so với kĩ thuật xây dựng câu hỏi ở trên, nhưng không hẳn là kém hiệu quả hơn. Chúng có thể được dùng cho các học sinh nhỏ hơn, những học sinh đang phải vật lộn với một khái niệm, hoặc thậm chí là học sinh nâng cao, khi mà phương pháp này thu hẹp một quá trình học tập rộng mở, hoặc được sử dụng như biện pháp phụ khi giáo viên muốn đưa học isnh đến một đích đếh nhất định. Sau đây là các ví dụ:

8 ví dụ về gốc câu hỏi

Sự khác biệt nào giữa ____ và _____ là ấn tượng nhất với bạn?

Tại sao ______ không bao giờ ______?

______ ảnh hưởng đến ________ thế nào?

______ hoạt động như thế nào?

Điều gì quan trọng nhất về________?

Điều gì là đơn giản/ phức tạp nhất về_______?

Bạn có thể phân loại ________ bằng cách nào?

Khi nào thì _______? Tại sao ________?

 

Tác giả: Terry Heick

Biên dịch: Đinh Trần Phương Anh.

Nguồn: 8 Strategies To Help Students Ask Great Questions

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *